W powszechnej opinii to właśnie bohaterowie romantyczni żyli w świecie wielkich idei, pragnień, często niespełnionych marzeń. Kochali nieszczęśliwie, czuli się samotni, niezrozumiani. Cierpienie było niemal podstawową cechą ich życia. W pozytywizmie pozornie sprawa całkowicie się zmieniła. Bohater tej epoki jakby na nowo odkrył prawo do szczęścia ? i to zarówno w wymiarze indywidualnym, jak i społecznym.

Można położyć nacisk na swoistość, wyjątkowość i niezwykłość problemów człowieka współczesnego lub ? odwrotnie ? uniwersalność. Pierwsza opcja jest lepsza ? więcej materiału oraz możliwości sproblematyzowania zagadnienia. Kondycja współczesnego człowieka różni się od sytuacji człowieka w innych epokach przede wszystkim problemami, jakie dotyczą całego świata; najważniejsze z nich to: problemy polityczne ? wojny, w tym dwie światowe, rozwój totalitaryzmu ? faszyzmu i komunizmu, Holocaust. Ale to także trudne do rozwiązania kwestie moralne i światopoglądowe: względność wartości, poczucie wyobcowania człowieka z naturalnego środowiska, samotność, rozpad więzi społecznych i rodzinnych, poczucie zagrożenia i ? często ? bezsensu życia. Uważa się także, że specyficznym problemem człowieka XX i XXI wieku są kłopoty z własną tożsamością, z jasnym jej określeniem ? wszystko często się zmienia: od miejsca zamieszkania aż do ról ? męskich, kobiecych. Człowiek współczesny często nie bardzo wie, kim jest, i nie bardzo wie, z czym (kim) powinien się identyfikować, nie czuje się w świecie bezpieczny.