Dwudziesty wiek to rozdział już zamknięty. Skłania do podsumowań, refleksji – bo jest jeszcze nasz, wszyscy się w nim urodziliśmy. Określ problem i sprecyzuj swoje ujęcie. Można na przykład prezentować wiele według historycznej biografii wieku: • wydarzenia historyczne w literaturze, • rzeczywistość codzienna w literaturze, • oceny, ujęcia metaforyczne.

Wieś to ostatnio modny temat. Bo: ucieczka od cywilizacji, przestrzeń niezatruta, bo: wieś polska a Europa, bo: postulat równych szans dla młodzieży wiejskiej i miejskiej. Zachęcamy do przeglądu materiału literackiego o wsi, a materiał jest bogaty…

Kreowanie nowych światów jest zaprzeczeniem mimetyczności. Antyczna zasada mimesis mówiła o naśladowaniu natury. W utworach respektujących tę zasadę świat jest odbiciem tego, który istnieje realnie. Artystom nie wystarcza jednak odtwarzanie. Jest w nich wielka potrzeba pokonywania ograniczeń, tworzenia czegoś nowego. Stąd literatura kreacyjna – dzieła tego typu nie są zapisem otaczającego świata, ale raczej wyobraźni pisarza. A ta jest przecież nieograniczona… Twórcy budują więc nowe światy zaludnione przez postacie inne niż ludzie i rządzące się innymi zasadami.

Tolerancja w dobie zjednoczenia się z Europą może stać się ważnym zagadnieniem. Choć termin dotyczy wielu sfer (tolerancja wszak może być i w sferze obyczajów, i religii, i poglądów politycznych, i orientacji seksualnych), -zachęcamy do oglądu zagadnienia poprzez pryzmat tolerancji innych narodów. A temat to szerszej literaturze i kulturze nieobcy.

Motyw śmierci wydaje się poważny i filozoficzny. Ale tak naprawdę jest jednym z tych najbardziej interesujących: każda epoka, każda społeczność -zaznaczała temat śmierci w tworzonych przez siebie tekstach kultury. Nie zawsze ponuro: bywało, że śmierć traktowano z humorem, a przerażające widmo uczynił z niej dopiero romantyzm. Jest o czym mówić i jest czego się uczyć…

Szczęście to temat uniwersalny i bliski chyba każdemu człowiekowi. Każdy z nas ma jednak swoją wizję szczęścia, każda epoka literacka inaczej je pojmuje i do innego ideału dążą jej bohaterowie. Warto prześledzić różne koncepcje szczęścia i różne literackie przepisy na jego osiągnięcie.

Samotni w tłumie. Sto lat samotności, Samotność długodystansowca. Czy samotność jest cechą współczesności? Nie – nie tylko. Świadczy o tym przegląd literatury od Biblii po wiek XX. Ale w istocie to temat uniwersalny i problem nieprzemijający.

Powrót jest dość częstym motywem epickim, lirycznym i filmowym. Niejednokrotnie łączy się z toposem podróży, wędrówki, ale nie jest to warunek konieczny. Bywają powroty szczęśliwe, lecz również pełne gorzkich rozczarowań, euforyczne i dramatyczne, powroty przegranych i zwycięzców etc.

W tej powtórce zestawiamy ze sobą epoki i nurty pod wieloma względami od siebie różne, często też bardzo odległe w czasie. O tym, że będą sąsiadować ze sobą w tym przeglądzie, decyduje jedno: ogólne podobieństwo stosunku do poprzedników czy – zwłaszcza w wieku XX – do równocześnie piszących „konkurentów” z innych nurtów czy szkół. Jednocześnie zachęcamy do zastosowania takiego właśnie ujęcia w Waszej ewentualnej prezentacji – pozwoli to Wam sprytnie uniknąć śmiertelnie nudnej chronologicznej wyliczanki.

Czy nasza kultura jest zaściankowa, hermetyczna, niezrozumiała dla Europy i świata, czy przeciwnie – zawsze była uniwersalna? Wydaje się, że zdecydowanie łatwiej i precyzyjniej jest nam określić polskość. Podświadomie słysząc to pojęcie, wyobrażamy sobie biały dworek szlachecki, szarże ułańskie, powstańcze zrywy, brawurowy, często spektakularny patriotyzm czy wir par tańczących poloneza. Zdecydowanie mniej ostra wydaje się europejskość. Bo i cóż to takiego? Gdzież szukać jej korzeni – czy w Basenie Morza Śródziemnego, a może w romantyzmie Północy? Dyskusyjna jest także kwestia, gdzie przebiegają granice między tym, co swojskie, ojczyźniane, a pewną duchową i kulturalną wspólnotą, dziedzictwem dorobku myśli i wyobraźni, wspólnym dla Starego Kontynentu. Do jakiej prezentacji?