Motyw przyjaźni w literaturze

Plan prezentacji, bibliografia i praca - może się przyda:)

BIBLIOGRAFIA

Temat: Motyw przyjaźni w literaturze. Analizując celowo wybrany materiał literacki z różnych epok, wskaż sposoby funkcjonowania motywu. W swojej prezentacji uwzględnij kontekst kulturowy.

I LITERATURA PODMIOTU

1. Gombrowicz W., Ferdydurke, Wydawnictwo Literackie, Kraków 2002,
ISBN 83-08-03305-9.
2. Grudziński G. H., Inny Świat, Wydawnictwo Czytelnik, ISBN 83-07-02001-8.
3. Krasicki I., Przyjaciele, [w] Bajki, Wydawnictwo Zielona Sowa, Kraków 2004,
ISBN 83-7389-409-8.
3. Prus B., Lalka, Wydawnictwo Greg, Kraków 2004, ISBN 83-7327-186-4.
4. Żeromski S., Przedwiośnie, Wydawnictwo Rytm, Warszawa 2001.


II LITERATURA PRZEDMIOTU

1. Bachórz J., Pozytywizm, Wydawnictwo Stentor, Warszawa 1998, s. 138-143.
2. Kwiatkowski J., Dwudziestolecie Międzywojenne, Wydawnictwo PWN,
Warszawa 2003, ISBN- 83-01-13851-3.
3. Matuszewski R., Literatura współczesna, Wydawnictwo Szkolne i Pedagogiczne, Warszawa 1988, ISBN 83-02-03903-9.
4. Wroczyński T. Literatura polska po 1939 roku, Wydawnictwo Szkolne i
Pedagogiczne, Warszawa 1996, ISBN 83-02-05198-5, st. 64-65.

Temat: Motyw przyjaźni w literaturze. Analizując celowo wybrany materiał literacki z różnych epok, wskaż sposoby funkcjonowania motywu. W swojej prezentacji uwzględnij kontekst kulturowy.


III PLAN PREZENTACJI

Teza: Motyw przyjaźni jest zależny od wielu czynników i przedstawiany w różnoraki sposób.
1. Wstęp zawierający ogólne informacje o przyjaźni i funkcjonowaniu tego motywu literaturze. Jako początkowe wprowadzenie cytat z Cycerona:
"Wykreślić ze świata przyjaźń... To jakby zagasić słońce na niebie, gdyż niczym
lepszym ani piękniejszym nie obdarzyli nas bogowie".
2. Przedstawienie pozycji literackich:
• Ignacy Krasicki, Przyjaciele- jako przykład przyjaźni fałszywej i pozornej.
• Bolesław Prus, Lalka- dowód przyjaźni męskiej niezależnej od wieku.
• Stefan Żeromski, Przedwiośnie- przyjaźń pomiędzy dwoma młodymi chłopcami
oraz mentorska przyjaźń pomiędzy Cezarym a Szymonem Gajowcem.
• Grudziński G. H.- Inny Świat- przykład przyjaźni, która ocala człowieczeństwo i pozwala w trudnych realiach obozowych zachować pozory normalnego życia.
• Witold Gombrowicz- Ferdydurke- postać Józia i Miętusa i ich przyjaźń służąca walce z nadawaniem " gęby".
2. Zakończenie pracy zawierające udowodnienie tezy i wnioski. Własne przemyślenia na Temat przyjaźni i jako zwieńczenie całości cytat:
"Przyjaźń nie potępia w chwilach trudnych, nie odpowiada zimnym rozumowaniem: gdybyś postąpił w ten czy tamten sposób... Otwiera szeroko ramiona i mówi: nie pragnę wiedzieć, nie oceniam, tutaj jest serce, gdzie możesz spocząć".


Temat: Motyw przyjaźni w literaturze. Analizując celowo wybrany materiał literacki z różnych epok, wskaż sposoby funkcjonowania motywu. W swojej prezentacji uwzględnij kontekst kulturowy.

Jak powiedział Cyceron - "Wykreślić ze świata przyjaźń... To jakby zagasić słońce na niebie, gdyż niczym lepszym ani piękniejszym nie obdarzyli nas bogowie".
Aby zawrzeć przyjaźń nie ma znaczenia wiek ani status materialny – potrzebne są podobne zainteresowania, fascynacje, umiejętność porozumienia się i przebywania ze sobą czy to w dobrych, czy (przede wszystkim) w złych chwilach. Miarą przyjaźni jest zdolność do empatii i gotowość pomocy w każdym momencie. Przyjaźń to uczucie, które każdy z nas powinien pielęgnować i starać się aby nigdy nie wygasło. Przyjaźń powinna być uczuciem opartym na szczerości i obopólnym zrozumieniu. Zdarzają się jedna przyjaźnie nieszczere, na pokaz- w momencie zagrożenia poznajemy prawdziwe oblicze tego ważnego w życiu każdego człowieka uczucia.

Literatura opowiada nam o przeróżnych rodzajach przyjaźni. Jest to uzależnione od epoki i czasu w jakim przyszło żyć bohaterom, takim przykładem może być przyjaźń zawarta w ciężkich czasach wojny, taka jak pomiędzy Grudzińskim a profesorem N w "Innym świecie". Jak już pisałem, nie ma znaczenia wiek i tutaj za dowód może posłużyć przyjaźń pomiędzy Wokulskim a Rzeckim, która jest jednocześnie przykładem pięknej męskiej przyjaźni.
Kolejnym przykładem przyjaźni, jest przykład Józia i Miętusa z książki Gombrowicza "Ferdydurke".
Razem uciekają przed nadawaną im "gębą".
Warto też przypomnieć o przyjaźni fałszywej, której niezbitym przykładem jest wiersz Ignacego Krasickiego "Przyjaciele". Zacznijmy od tej najmniej pożądanej, przyjaźni nieszczerej aby na koniec opowiedzieć o pięknych przykładach i napawać się radością, że miały miejsce.
Bajka Krasickiego opowiada o zającu, który cały czas żył sobie spokojnie w przyjaźni z innymi zwierzętami. Jego relacje z nimi układały się bardzo dobrze do czasu, gdy w lesie zaczęło się polowanie i psy rzuciły się za nim w pogoń. Biedne zwierzątko prosiło wszystkich kolejno o pomoc, jednak się jej nie doczekał. Zwierzęta wymyślały różne wymówki tylko po to, by samym nie narazić się na niebezpieczeństwo. Rezultatem tej postawy było to, że:
"Gdy więc wszystkie sposoby ratunku upadły,
Wśród serdecznych przyjaciół psy zająca zjadły".
Była to tylko przyjaźń pozorna, w momencie kiedy przyjaźń została wystawiona próbę, nie zdała prostego egzaminu. Egoizm był silniejszy i pseudo przyjaciela wyparli się zajączka. Prezentowana w tej bajce wartość nie jest przyjaźnią, jest to raczej typowe wygodnictwo. Mamy przyjaciół tylko do tego momentu kiedy nie trzeba im pomóc. Co istotne, zwierzęta tutaj, jak i w każdej bajce, reprezentują cechy ludzkie, odsłaniając tym samym i krytykując wady człowieka.

Kolejnym przykładem jaki przywołam na potrzeby pracy jest powieść Bolesława Prusa "Lalka". Przyjaźń łącząca dwóch bohaterów jest dowodem na, że wiek w przyjaźni jest żadnym wykładnikiem. Rzecki mógłby przecież być ojcem Wokulskiego a mimo to darzą się ogromnym uczuciem przyjaźni. Stary subiekt jest całkowicie oddany Stasiowi, dba o jego sklep i szczerze martwi się jego problemami. Wokulski zna również przyzwyczajenia swojego przyjaciela, dba o to aby jego nowe mieszkanie było repliką starego, gdzie Rzecki wyśmienicie się czuł. Rzecki nie dopuszcza myśli, że Stanisław mógł się zakochać w tak próżnej osobie jak Izabela Łęcka i martwi się o jego zakochany umysł. Młody człowiek nie zawsze zauważa jak bardzo troszczy się o niego jego stary przyjaciel, ponieważ jest pochłonięty szaloną miłością do Izabeli. Jest to troszkę przykład przyjaźni być może jednostronnej ale zdolnej do poświęceń. I co najważniejsze trwałej.

Następna pozycja literacką, gdzie ukazano motyw przyjaźni jest książka Stefana Żeromskiego "Przedwiośnie". Główny bohater powieści, Cezary Baryka to bardzo dynamicznie rozwijająca się postać, poznajemy go jako małego chłopca i śledzimy na kartach jego losy. Burzliwe to dzieje i zbyt mało czasu aby je tutaj przytoczyć ale widzieć trzeba, że za namową ojca Cezary wyrusza do Polski, rodzinnego kraju rodziców. Podejmuje studia medyczne i zaprzyjaźnia się Hipolitem Wielosławskim. Wybucha wojna polsko-bolszewicka. Baryka podobnie jak wszyscy jego koledzy zaciąga się do polskiej armii. Interesujące są jego motywacje. Cezary nie miał wcale ochoty walczyć przeciw bolszewikom. Przekonuje go jednak dziwny entuzjazm młodych Polaków. W czasie walk Baryka wykazał się bohaterstwem ratując życie Hipolitowi. Obaj mężczyźni zaprzyjaźniają się do tego stopnia, że po zwolnieniu ze służby Hipolit zabiera Cezarego do swojego rodzinnego domu na wypoczynek. Hipolit I Cezary to szkolni przyjaciele, przyjaźń ich przetrwała dłużej poprzez czasy wojny i jeszcze dalej.

Kolejnym przykładem przyjaźni w tej powieści jest przyjaźń Cezarego z Szymonem Gajowcem. Był on pierwszą platoniczną miłością matki Baryki i dlatego też chyba podjął się opieki na Cezarym. Był jego swoistym nauczycielem życia. Gajowiec w stosunku do Czarka bezskutecznie próbował przyjąć rolę mentora, w dyskusjach z młodym buntownikiem odwoływał się do racjonalnych argumentów. Był jednak w stosunkach z młodym Baryką bardzo wyrozumiały i serdeczny, zawsze służył pomocną dłonią i oparciem.

Następna pozycja literacka to "Inny świat" Herlinga Grudzińskiego. Jest to przyjaźń w trudnych warunkach życiowych, przy ciągłym zagrożeniu śmiercią. Zawieranie bliskich znajomości w radzieckich obozach pracy było niemal niemożliwe, ze względu na wyjątkowo trudne warunki życia, a także szerzące się donosicielstwo i nieufność wszystkich względem wszystkich. Przymus katorżniczej pracy w uwłaczających godności warunkach, choroby, fizyczne i psychiczne wyniszczenie spowodowane ciągłym zagrożeniem i bez przerwy doskwierającym głodem sprawiały, że ludzie raczej izolowali się od siebie, zatracali uczucia wyższe, a nie nawiązywali przyjaźnie. W świecie, gdzie donosi się na drugiego człowieka, skazując go na śmierć po to, aby otrzyma dodatkową rację chleba, trudno znaleźć przyjaciół. Grudziński pokazuje jednakże, że jest to możliwe, że nawet w tak nieludzkim miejscu potrzeba, by mieć towarzysza i powiernika jest silniejsza niż strach i upodlenie. Za przykład może służyć historia przyjaźni autora "Innego świata" z profesorem N. Ich wzajemna serdeczność wzięła się głównie ze wspólnych zainteresowań, które dzielili, a które chcieli rozwijać, mimo trudnych warunków. Zarówno Grudziński, jak i profesor, byli pasjonatami literatury, zaś rozmowy o niej, jakie między sobą prowadzili, stanowiły dla nich najlepszą okazję do ucieczki od odrażającej, brudnej i podłej rzeczywistości łagru. Przyjaźń ta nie miała okazji się rozwinąć i trwać długo, gdyż profesor, zachorowawszy po trzech miesiącach, został przeniesiony do innego łagru. Jednakże nawet taka krótka, serdeczna znajomość, według Grudzińskiego, pomogła mu uratować cześć swego człowieczeństwa, nie pozwoliła, by stracił on ludzki odruch zainteresowania drugim człowiekiem, potrzeby kontaktu z drugim człowiekiem. Wiedząc, jak bardzo przyjaźń ocala w warunkach iście piekielnych, starał się rozwijać kolejne znajomości z innymi, wartościowymi ludźmi, których w obozie nie brakowało.

Kolejnym przykładem mogą być bohaterowie książki Witolda Gombrowicza" Ferdydurke". Główny bohater Józio nawiązuje przyjaźń z Miętusem. Miętus to jedna z ważniejszych postaci Ferdydurke. Poznajemy go, kiedy cofnięty w latach Józio trafia do szkoły zaprowadzony tam przez profesora Pimkę. Miętalski, bo tak brzmi jego nazwisko, jest kilkunastoletnim uczniem gimnazjum, a Miętus to klasowe przezwisko. Zawarta przyjaźń z Józiem pokazuje nam innego Miętusa, nie takiego co walczy i jest klasowym łobuzem, ale sentymentalnego i pragnącego naturalności:
"– Uciec – mruknął – uciec... Do parobków... Do tych prawdziwych chłopaków, co nad rzeką konie pasą i kąpią się... […] – Hej, hej – powiedział śpiewnie, cicho. – Hej, z parobkami razem jeść chleb czarny, na koniach oklep kłusować po łące..."
Kiedy Józio jako twórca skandalu w domu państwa Młodziaków, ucieka wraz z Miętusem na wieś w poszukiwaniu parobka przyjaźń jeszcze się pogłębia. Na przedmieściach Józio jednak zawahał się przed opuszczeniem miasta. Poczuł strach oraz tęsknotę za miastem. Wizja wyprawy w nieznane budziła w nim paraliżujący lęk. Przestraszył się otwartej przestrzeni. Józio był bardzo przywiązany do miasta. Był dotąd wśród ludzi i tłumu miejskiego. Miasto było jego domem, który znał. Postanowił złapać swojego kolegę za rękę i przekonać go do pozostania w mieście. Byli zżyci ze sobą. Józiowi każdy krzew był obcy. Czuł się nieswojo. A przecież bohater żyjąc wśród ludzi zaczął być przez nich wpychany w formę, z którą postanowił walczyć, próbował łamać schematy. Zawahanie się Józia spowodowało narodzenie się podobnych emocji w sercu Miętusa. Lecz Miętus miał już jasno wytyczony cel, ale i tam stali się twórcami skandalu i zamieszania. Józio stwierdził, że nie można wiecznie uciekać bo i tak "gęba" nas dosięgnie.

Jak widzimy bardzo różne przykłady przyjaźni widnieją w literaturze i ich przedstawienie zależy od wielu czynników. Czasem to będzie epoka i czasy w jakich przyszło żyć, innym razem swoista opieka jakby ojcowska - jak w przypadku Wokulskiego. Zawsze to jednak będzie przyjaźń, oby tylko nie była nigdy naszym udziałem taka jaką opisuje Krasicki w swojej bajce. Aby dobrze funkcjonować w przyjaźni należy zapamiętać te słowa:
"Przyjaźń nie potępia w chwilach trudnych, nie odpowiada zimnym rozumowaniem: gdybyś postąpił w ten czy tamten sposób... Otwiera szeroko ramiona i mówi: nie pragnę wiedzieć, nie oceniam, tutaj jest serce, gdzie możesz spocząć".