Powtórka z dwudziestolecia międzywojennego, cz. 2

Jak do zmienionej rzeczywistości odnosili się poeci? Jak nowe czasy przejawiają się w twórczości malarzy?

Jak do zmienionej rzeczywistości odnosili się poeci?
Francuska awangarda poetycka z Guillaume?em Apollinaire?em (kubizm) na czele odrzucała tradycję, usiłowała wyrazić urojenia człowieka, oddać świat istniejący dotąd jedynie w wyobraźni poety. Za pomocą nowych środków wyrazu, takich jak: swobodny tok obrazowania; kształt utworu równie ważny co jego treść, styl emocjonalny, który cechowały kontrasty, dysonanse, groteska, karykatura.
Dla futurystów najważniejsza była przyszłość, którą się zachwycali: cywilizacją, jej dynamiką, techniką, ale też wojną, rewolucją, brutalną przemocą. Odrzucili ortografię i interpunkcję, normy składniowe, logikę języka, a położyli nacisk na rytmizację.
Przedstawiciele tego nurtu to we Włoszech Filippo Marinetti, a w Rosji: Włodzimierz Majakowski, Siergiej Jesienin (twórca imażinizmu z futuryzmu się wywodzącego).
Dadaiści poszli dalej, deklarowali się jako zwolennicy totalnej anarchii, nihilizmu, odrzucali całkowicie przeszłość, tradycję, religię, moralność. Buntowali się przeciw całemu światu. Opowiadali się za absolutną wolnością dla sztuki. W poezji przedstawicielem był Tristan Tzara.
Surrealiści nie zaistnieliby bez Freuda: urzekły ich wizje, halucynacje, sny, hipnoza, mediumizm, chociaż sam Freud mawiał o nich "stuprocentowi wariaci". Uwolnili poezję od rygorów zewnętrznych, wszelkiego racjonalizmu. André Breton próbował zapisać własne skojarzenia, bez udziału rozumu. Dzieło sztuki to według niego gra wolnych skojarzeń, niczym nieskrępowanej wyobraźni. Surrealizm stworzył warunki do pełnej swobody twórczej. Uświadomił, że środki językowe są niewystarczalne do oddawania skomplikowanych stanów wewnętrznych. Wykorzystywali tez absurd, nonsens, zaskoczenie.
W mniejszości pozostawali zwolennicy neoklasycyzmu: Francuz Paul Valery jako formę wykorzystywał sonet, odę, ale w treści opierał się na skojarzeniach pozwalających na zadumę nad własnym życiem, Bogiem. Anglik Thomas Eliot w poemacie "Ziemia jałowa" przedstawia świat po wojnie: tragiczny, przerażający, jałowy właśnie. W Rosji odmianą neoklasycyzmu był akmeizm, a jego wyrazicielami Osip Mandelsztam, Anna Achmatowa. Ich twórczość tak mocno osadzona była w tradycji, że zwalczali ich futuryści.

Jak nowe czasy przejawiają się w twórczości malarzy?
Malarze tak jak i poeci poszukiwali nowych środków wyrazu. To epoka, w której jak nigdy dotąd malarze i poeci współtworzyli nowe kierunki:
Pablo Picasso ("Panny z Awinionu"), twórca kubizmu, ukazywał naturę przez zgeometryzowane formy kuli, walca i sześcianu (sześcian z łac. cubus); także Georges Braque; później Fernand Legér, "Trzy kobiety".
Dynamizm współczesnego życia, ruch, pęd, tempo i rytm, maszyny, zgiełk wielkiego miasta to widać w twórczości futurystów: Luigi Russolo, "Dynamizm automobilu", Umberto Boccioni "Hałas uliczny wdzierający się do domu".
Dadaiści łączyli różne techniki, tworzyli nowe, do rangi sztuki podnosili zwykłe przedmioty, chętnie posługiwali się absurdem, zabawą. I oczywiście odrzucali tradycję. Max Ernst "Matka Boska karcąca Dziecko", Marcel Duchamp, "Koło rowerowe", "Fontanna".
Sen i zjawiska z pogranicza jawy, oderwane od rzeczywistości, czyli surrealistyczne, widać na obrazach takich artystów, jak: Salvador Dali ("Trwałość pamięci", "Płonąca żyrafa"), Joan Miró, Georgio de Chirico, Max Ernst, René Magritte.

Co oznacza neoplastycyzm?
To reprezentowany w malarstwie: Piet Mondrian "Kompozycja w kwadracie z czerwonym, żółtym i niebieskim" i architekturze: holenderska szkoła De Stijl (Styl) ? willa pani Schröder (Gerrit Rietveld). W komponowaniu wykorzystywano zasadę eksponowania pionu i poziomu, rozumianych jako dynamizm i statyka (przeciwieństwa), podstawowe kolory to: żółty, niebieski, czerwony oraz biały, czarny, szary.